الشيخ محمد تقي مصباح اليزدي

89

شرح نهاية الحكمة ( فارسى )

مقدمهء دوم : عدم مضاف در خارج وجود منحاز مستقل ندارد ، بلكه موجود است به وجود موصوفش . نتيجه : امكان وصفى است كه در خارج وجود منحاز مستقل ندارد ، بلكه موجود است به وجود موصوفش : و اذ كانت متّصفة به في الاعيان ، فله وجود فيها على حدّ الاعدام المضافة التي هي اوصاف عدميّة ناعتة لموصوفاتها موجودة بوجودها . 3 - 3 - 7 : اشكال و جواب در اينجا به اشكال مقدّرى پاسخ داده شده است و آن اينكه اثبات شد كه امكان معقول ثانى فلسفى است نه منطقى ؛ يعنى ، وصفى خارجى است نه يك اعتبار عقلى محض ؛ به تعبير ديگر ، اثبات شد كه امكان وجود خارجى دارد - هرچند اين وجود منحاز و مستقل نيست - و در مرحلهء سوم / فصل اول / 3 گذشت كه وجود خارجى منشأ آثار بلكه عين حيثيت منشئيت آثار است ، بنابراين بايد بر امكان نيز آثارى مترتب باشد . آن آثار چيست ؟ جواب اينكه ، چون امكان در خارج عدم وجوب است ، آثار خارجى آن همان عدم ترتب آثار وجوب است در خارج ، همان‌طور كه اگر شخصى در خارج متصف به نابينائى شود ، اثر آن عدم ترتب آثار بينائى است در خارج . آثار وجوب صرافت وجود ، بساطت ذات ، غناى مطلق و غير اينهاست ، پس آثار امكان عدم صرافت وجود ، تركّب و مطلق فقر است : و الاثار المترتّبة عليه في الحقيقة هي ارتفاع آثار الوجوب ، من صرافة الوجود و بساطة الذات و الغنى عن الغير و غير ذلك . 4 - 3 - 7 : اقوال مخالف و ردّ آنها در 3 - 7 ، به دو قول مخالف اشاره شد . باتوجه به اينكه در پايان اين فرع به قول مخالف ديگرى نيز اشاره خواهند كرد ، مىتوان گفت در برابر قول مختار مجموعا سه قول وجود دارد : 1 - قول كسانى كه امكان را اعتبار عقلى محض مىدانند ؛ 2 - قول كسانى كه امكان را در خارج موجود به وجود منحاز مستقل مىدانند ؛ 3 - قول كسانى كه امكان را مشترك لفظى ميان ماهيات مىدانند .